Rutka Laskier

Rutka Laskier była żydowską mieszkanką Będzina i autorką dziennika prowadzonego w 1943 roku na terenie getta będzińskiego. Urodziła się 12 czerwca 1929 roku, a jej krótkie życie zostało związane z miastem przez miejsce zamieszkania, naukę oraz zapisane w zeszycie świadectwo okupacyjnej codzienności. Dziennik przetrwał dzięki ukryciu go w domu przy ulicy 1 Maja i po wielu latach został opublikowany. Rutka zginęła w 1943 roku po deportacji do Auschwitz-Birkenau. ^S1S2S3S4

Życie i nauka w Będzinie

Rutka urodziła się w Krakowie, lecz dorastała w Będzinie. Według jednego ze źródeł przeprowadziła się tutaj z rodzicami w latach trzydziestych XX wieku i mieszkała w rejonie starego rynku. Inne źródło określa ją wprost jako osobę, która przez całe życie mieszkała w Będzinie. Obie relacje zgodnie potwierdzają więc jej trwały, a nie przypadkowy związek z miastem. ^S3S4

Przed wojną uczyła się w Gimnazjum Fürstenberga, szkole przeznaczonej dla młodzieży żydowskiej. Budynek wskazywany jako miejsce jej nauki znajduje się przy dzisiejszej ulicy Teatralnej 5 i mieści Liceum im. Stanisława Wyspiańskiego. Ten element biografii jest obecnie jednym z punktów spacerów historycznych prowadzonych śladami Rutki i żydowskich mieszkańców Będzina. ^S1

Dziennik z getta będzińskiego

W 1943 roku Rutka znalazła się wraz z rodziną w getcie utworzonym na Warpiu-Kamionce. Zamieszkała w domu przy ulicy 1 Maja 13, należącym wcześniej do rodziny Stanisławy Sapińskiej. To właśnie tam, od 19 stycznia do 24 kwietnia 1943 roku, prowadziła dziennik. Zapisywała w nim doświadczenia okupacyjnej codzienności, terroru i stopniowo zanikającej nadziei na ocalenie. ^S1S3S4

Zeszyt jest dokumentem pisanym z perspektywy nastolatki żyjącej w bezpośrednim zagrożeniu. Jego znaczenie wynika z osobistego charakteru relacji oraz z faktu, że powstawała ona w samym getcie będzińskim. Rutka rejestrowała rzeczywistość, której była świadkiem, pozostawiając świadectwo losu miejscowej społeczności żydowskiej w końcowym okresie jej istnienia. ^S3S4

Ocalenie zapisków

W zachowaniu dziennika kluczową rolę odegrała Stanisława Sapińska, córka właścicieli domu zajętego przez rodzinę Laskierów. Odwiedzając dawny dom, poznała Rutkę i rozmawiała z nią. Gdy autorka dziennika chciała zabezpieczyć zeszyt, Sapińska wskazała schowek pod schodami. Znajomość budynku pozwoliła wybrać miejsce, w którym zapiski mogły przetrwać. ^S1S3S4

Po wojnie Stanisława Sapińska odnalazła zeszyt i przechowywała go przez ponad sześćdziesiąt lat. Źródła podają, że ujawniła dokument w 2005 roku, natomiast jego pierwsze wydanie ukazało się w 2006 roku. W publikacji pomógł regionalista Adam Szydłowski, zajmujący się historią żydowskiej społeczności regionu. Dzięki temu prywatne zapiski stały się dostępne szerszemu gronu odbiorców. ^S3S4

Deportacja i śmierć

W sierpniu 1943 roku Rutka została deportowana z likwidowanego getta do Auschwitz-Birkenau. Dostarczone źródła są zgodne, że nie przeżyła Zagłady i zginęła w 1943 roku, nie pozwalają jednak bezpiecznie ustalić dokładnego dnia jej śmierci. Z tego względu jej biografię można zamknąć jedynie ramami lat 1929–1943, bez wskazywania precyzyjnej daty zgonu. ^S2S3S4

Rutka Laskier w pamięci Będzina

Los Rutki pozostaje częścią publicznej pamięci Będzina. W mieście organizowane są spacery prowadzące przez miejsca związane z jej życiem: dawną szkołę, obszar getta oraz dom przy ulicy 1 Maja, w którym powstał i został ukryty dziennik. Relacja ze spaceru z 2016 roku pokazuje, że jej biografia służy także opowiadaniu o zniszczonej społeczności żydowskiej i materialnych śladach jej obecności w mieście. ^S1

Pamięć ta jest podtrzymywana również przez działania edukacyjne. W 2023 roku zorganizowano drugą edycję konkursu dla będzińskich szkół podstawowych pod nazwą „Będzin w oczach Rutki Laskier”. Na czerwiec 2026 roku zapowiedziano natomiast kolejny spacer po miejscach związanych z jej rodziną i pobytem w getcie, organizowany przez Fundację im. Rutki Laskier. Świadczy to o trwałym miejscu jej historii w lokalnej edukacji i kulturze pamięci. ^S2S3

Związek Rutki Laskier z Będzinem obejmuje zatem zarówno jej własną biografię, jak i późniejsze dzieje pozostawionego przez nią świadectwa. Mieszkała tutaj, chodziła do szkoły, doświadczyła funkcjonowania getta i właśnie tutaj napisała dziennik. Współczesne inicjatywy edukacyjne przypominają jej los w przestrzeni, w której rozgrywały się opisane przez nią wydarzenia. ^S1S2S3S4

Źródła

1. Spacer śladami Rutki Laskier - Rutka Laskier - I Like Zaglebie
2. Śladami Rutki Laskier w Będzinie – historyczny spacer w 98. rocznicę urodzin | Wiadomości Będzin
3. „Będzin w oczach Rutki Laskier” po raz drugi | Biblioteka(rka) szkolna
4. Rutka Laskier – dramatyczna historia polskiej Anny Frank | Twoje Zagłębie