Elektrociepłownia Będzin – przemysłowy rozdział historii miasta

Elektrociepłownia Będzin to ważny rozdział przemysłowej historii miasta, ale jej dziejów nie należy łączyć w jeden zakład z historią Elektrowni Łagisza. Elektrociepłownia „Będzin”, z której wywodzi się EC BĘDZIN S.A., pokazuje przemiany własnościowe i organizacyjne energetyki; Łagisza pozostaje odrębnym wątkiem rozwoju zaplecza energetycznego Zagłębia Dąbrowskiego. [S1, S2]^{[1] [2]}

Elektrociepłownia „Będzin” a Elektrownia Łagisza: dwa przemysłowe wątki miasta

W opowieści o przemyśle Będzina precyzja nazw ma znaczenie. Materiały EC BĘDZIN S.A. odnoszą historię przedsiębiorstwa do Elektrociepłowni „Będzin”, natomiast TAURON Wytwarzanie przedstawia osobno Elektrownię Łagisza. To nie są dwie nazwy tego samego zakładu, dlatego dat, mocy i etapów rozbudowy Łagiszy nie można przypisywać Elektrociepłowni „Będzin”.^{[1] [2]}

Rozdzielenie tych historii pozwala lepiej czytać miejski krajobraz przemysłowy. Elektrociepłownia „Będzin” jest punktem wyjścia do opowieści o przekształcaniu przedsiębiorstwa i funkcji spółki. Elektrownia Łagisza obrazuje natomiast osobny rozwój dużego obiektu energetycznego, którego lokalizację uzasadniano sąsiedztwem Czarnej Przemszy, kopalń oraz znaczących odbiorców energii. To uzasadnienie dotyczy wyłącznie Łagiszy.^[1]

Od przedsiębiorstwa państwowego do EC BĘDZIN S.A.

Historia firmy wywodzącej się z Elektrociepłowni „Będzin” została wyraźnie naznaczona zmianą ustrojową początku lat 90. Akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa datowano na 23 lutego 1993 roku. Z dniem 1 kwietnia 1993 roku podmiot działał pod nazwą Elektrociepłownia „Będzin” S.A.^[2]

Kolejnym etapem było wejście spółki na rynek publiczny. Decyzja o dopuszczeniu do publicznego obrotu zapadła 31 lipca 1998 roku, a notowania na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie rozpoczęły się 8 grudnia 1998 roku. W perspektywie historii gospodarczej miasta oznacza to przejście od modelu przedsiębiorstwa państwowego do spółki funkcjonującej na rynku kapitałowym.^[2]

Nazwa EC BĘDZIN S.A. obowiązuje po zmianie zarejestrowanej przez sąd rejestrowy 11 sierpnia 2023 roku. W tekście historycznym warto więc stosować nazwę Elektrociepłownia „Będzin” przy opisie wcześniejszych dziejów przedsiębiorstwa, a EC BĘDZIN S.A. przy późniejszej tożsamości spółki.^[2]

Rozbudowa zakładu i wytwarzanie energii w kogeneracji

Decyzję o rozbudowie Elektrociepłowni „Będzin” podjęto w 1969 roku. W następnym dziesięcioleciu, w latach 1970–1980, uruchamiano nowe kotły wodne i parowe, turbozespół ciepłowniczy oraz urządzenia towarzyszące. Ten ciąg inwestycji pokazuje zakład jako element infrastruktury, w której produkcja energii elektrycznej była powiązana z dostarczaniem ciepła.^[2]

W tym kontekście kluczowe jest pojęcie kogeneracji: chodzi o równoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w jednym procesie. Z materiału spółki wynika, że po zmianach z 2014 roku działalność wytwarzania ciepła i energii elektrycznej w kogeneracji była prowadzona przez spółkę zależną Elektrociepłownia BĘDZIN sp. z o.o. Jest to opis odnoszący się do okresu po tej transakcji, a nie potwierdzenie niezmiennego stanu obecnego.^[2]

W latach 1989–1990 Elektrociepłownia „Będzin” była częścią Zespołu Elektrociepłowni Katowice. Ten epizod przypomina, że dzieje zakładu nie rozwijały się w izolacji: należał on do szerszego układu organizacyjnego energetyki regionu.^[2]

Zmiany własnościowe po 2014 roku

Dla współczesnego opisu przedsiębiorstwa przełomowa jest data 4 sierpnia 2014 roku. Wtedy własność przedsiębiorstwa Elektrociepłowni „Będzin” S.A. przeniesiono na Elektrociepłownię BĘDZIN sp. z o.o. Według informacji spółki od tego dnia Elektrociepłownia „Będzin” S.A. nie prowadziła działalności produkcyjnej i pełniła funkcję holdingową.^[2]

Takie rozdzielenie pozwala uniknąć częstego skrótu myślowego: historia spółki giełdowej i historia działalności produkcyjnej nie muszą od 2014 roku oznaczać tego samego podmiotu. W opisie dziedzictwa przemysłowego warto pokazywać zarazem ciągłość nazwy i znaczenia zakładu, jak i formalne zmiany odpowiedzialności za działalność wytwórczą.^[2]

Następna istotna data to 6 sierpnia 2024 roku, gdy EC BĘDZIN S.A. sfinalizowała sprzedaż 100% udziałów EC BĘDZIN Wytwarzanie sp. z o.o. Grupie Altum sp. z o.o. za 13 mln zł. Sama informacja o transakcji nie przesądza jednak o aktualnym zakresie operacyjnym zakładu; do takich stwierdzeń potrzebne byłoby nowsze potwierdzenie.^[2]

Elektrownia Łagisza jako sąsiedni rozdział energetycznej historii

Elektrownia Łagisza zasługuje na osobny opis, ponieważ jej początki, rozbudowa i parametry dotyczą innego obiektu. Ostateczną decyzję o budowie elektrowni w wybranej lokalizacji podjęto 17 stycznia 1958 roku, a budowę pierwszego etapu rozpoczęto w marcu 1960 roku. Pierwszy blok przekazano do eksploatacji 1 października 1963 roku, zaś blok nr 2 — 11 marca 1964 roku.^[1]

Drugi etap rozwoju Łagiszy obejmował pięć bloków o mocy po 125 MW, przekazywanych do eksploatacji od kwietnia 1969 do grudnia 1970 roku. W 2009 roku oddano tam do eksploatacji blok 460 MWe z kotłem CFB, który według źródła zastąpił pięć wycofanych bloków starszej generacji. Są to fakty ważne dla historii energetyki regionu, lecz nie dla chronologii Elektrociepłowni „Będzin”.^[1]

TAURON Wytwarzanie podaje dla Elektrowni Łagisza osiągalną moc elektryczną 460 MWe oraz osiągalną moc cieplną 301,2 MWt. Parametry te należy zawsze podpisywać nazwą Elektrowni Łagisza. Dzięki temu przemysłowy krajobraz Będzina można opowiadać rzetelnie: jako zespół sąsiadujących, lecz odrębnych historii zakładów energetycznych.^[1]

Zdjęcie: Charlie89, CC BY-SA 3.0.