# Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Będzinie Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Będzinie jest częścią lokalnego dziedzictwa związanego z dawnym terenem kopalni „Ksawery”. Jej dzieje prowadzą od skromnej kaplicy urządzonej w budynku pokopalnianym, przez budowę obecnej świątyni, po sąsiedni Dom św. Józefa dla emerytowanych księży diecezji. To przede wszystkim historia miejsca, które wyrastało wraz z potrzebami mieszkańców tej części miasta.[1]
Parafia przy al. H. Kołłątaja 101: miejsce i tożsamość
Siedziba parafii znajduje się przy al. H. Kołłątaja 101 w Będzinie. W strukturze Diecezji Sosnowieckiej należy do Dekanatu I – Trójcy Świętej w Będzinie. Lokalizacja przy ważnej miejskiej arterii dobrze pokazuje jej związek z zabudową rozwijającą się wokół dawnego zaplecza przemysłowego.[1]
W diecezjalnym wykazie obszaru parafii wymieniono ulice: Andersa, Cynkową, Filtrową, Kielecką, Kolejową, Kołłątaja, Wajdy, Przyjaźni, Paryską, Spacerową, Szymborskiej, Staszyca, Stawową, Pileckiego, Środkową, Wąską oraz Żwirki i Wigury. Taki spis wskazuje obszar związany z parafią, lecz sam nie rozstrzyga, które numery budynków przy każdej z ulic do niej należą.[1]
Rola tej wspólnoty ma wymiar lokalny i historyczny: utrwala pamięć o religijnym życiu mieszkańców rejonu dawnej kopalni oraz o stopniowym tworzeniu własnej świątyni. Nie należy jednak dopisywać jej współczesnych form działalności bez odrębnego, aktualnego potwierdzenia.[1]
Od św. Barbary do Najświętszego Serca Pana Jezusa
Parafię ustanowiono 1 września 1938 r. Biskup częstochowski Teodor Kubina powołał ją na terenie nieczynnej dziś kopalni „Ksawery”, a pierwszym proboszczem został ks. Władysław Pająk. Geneza parafii od początku łączyła więc instytucję religijną z krajobrazem poprzemysłowym Będzina.[1]
Początkowo parafia nosiła wezwanie św. Barbary, patronki silnie kojarzonej ze środowiskiem górniczym. 5 października 1987 r., po oddaniu całej świątyni, biskup częstochowski Stanisław Nowak zmienił jej tytuł na Najświętszego Serca Pana Jezusa.[1]
Ta zmiana wymaga ważnego rozróżnienia. Historyczne wezwanie św. Barbary nie oznacza, że opisywana wspólnota jest tym samym podmiotem co współczesna, odrębna parafia św. Barbary w Będzinie. W opracowaniach lokalnych warto zawsze podawać zarówno dawny tytuł, jak i datę jego zmiany.[1]
| Data | Wydarzenie | Znaczenie dla historii parafii |
|---|---|---|
| 1 września 1938 r. | Ustanowienie parafii | Początek samodzielnej wspólnoty na terenie dawnej kopalni „Ksawery”. |
| 1982 r. | Rozpoczęcie budowy kościoła | Początek realizacji obecnej świątyni. |
| 12 maja 1985 r. | Błogosławieństwo dolnego kościoła | Ukończoną dolną część pobłogosławił bp Miłosław Kołodziejczyk. |
| 5 października 1987 r. | Oddanie całej świątyni i zmiana wezwania | Parafia otrzymała tytuł Najświętszego Serca Pana Jezusa. |
| 3 grudnia 2000 r. | Konsekracja świątyni | Konsekracji dokonał bp Adam Śmigielski SDB. |
Od kaplicy w dawnym biurze kopalni do obecnej świątyni
Zanim powstał obecny kościół, kult sprawowano w kaplicy urządzonej w przerobionej izbie zbornej biura kopalni „Ksawery”. Ten szczegół pozwala spojrzeć na początki parafii nie jak na gotowy zespół kościelny, lecz jako na stopniowe adaptowanie istniejącej przestrzeni do potrzeb wspólnoty.[1]
W opisie diecezjalnym zaznaczono, że kopalnia „Ksawery” została w 1875 r. przemianowana na „Koszelew”. Przy poszukiwaniu archiwaliów warto zatem uwzględniać obie nazwy: jedna może pojawiać się w opowieści o miejscu parafii, druga w dokumentach dotyczących zakładu i jego otoczenia.[1]
Budowę nowej świątyni rozpoczęto w 1982 r. z inicjatywy ks. Władysława Barnasia. Trzy lata później, 12 maja 1985 r., biskup pomocniczy diecezji częstochowskiej Miłosław Kołodziejczyk pobłogosławił ukończony dolny kościół. Całość została oddana w 1987 r., co zbiegło się ze zmianą wezwania parafii.[1]
Ostatnią z kluczowych dat jest 3 grudnia 2000 r., gdy biskup sosnowiecki Adam Śmigielski SDB dokonał konsekracji świątyni. Daty z lat 1938, 1982, 1985, 1987 i 2000 porządkują dzieje miejsca: od utworzenia parafii, przez budowę, aż po liturgiczne dopełnienie historii kościoła.[1]
Dom św. Józefa obok parafii
W pobliżu kościoła i plebanii znajduje się Dom św. Józefa, określany także jako Dom Księży Emerytów Diecezji Sosnowieckiej. Nie jest to część historii budowy samego kościoła, lecz sąsiedni obiekt, który rozszerza znaczenie tego miejsca o wymiar diecezjalnej troski o księży seniorów.[1]
Starania o zakup działki i budowę domu dla emerytowanych księży rozpoczęto w 2000 r. z inicjatywy biskupa Adama Śmigielskiego SDB. 30 listopada 2002 r. biskup sosnowiecki pobłogosławił plac budowy oraz prowadzone prace. Budowa trwała w latach 2000–2011.[1]
2 lutego 2011 r. biskup sosnowiecki Grzegorz Kaszak erygował Dom św. Józefa z siedzibą przy ul. Stawowej 26 w Będzinie. Sam fakt sąsiedztwa z parafią nie przesądza o możliwości zwiedzania obiektu ani o jego bieżących zasadach funkcjonowania.[1]
Jak szukać dalszych źródeł o historii parafii
Najlepszym punktem wyjścia jest opis parafii publikowany przez Diecezję Sosnowiecką, ponieważ podaje podstawowe daty, nazwiska duchownych i ciąg przemian od kaplicy do konsekracji. W dalszych poszukiwaniach warto oddzielać historię instytucji parafialnej od historii terenu kopalnianego: są to powiązane, ale nie tożsame wątki.[1]
- Zapisz warianty nazw potrzebne do kwerendy: „Ksawery”, „Koszelew”, dawne wezwanie św. Barbary i obecne wezwanie Najświętszego Serca Pana Jezusa.
- Ułóż chronologię wokół dat 1938, 1982, 1985, 1987 i 2000, aby przypisywać dokumenty do właściwego etapu dziejów.
- Szukaj materiałów parafialnych i diecezjalnych dotyczących erygowania wspólnoty, budowy kościoła oraz konsekracji.
- Dla wątku przemysłowego szukaj osobno archiwaliów odnoszących się do kopalni i zmian jej nazwy; nie przenoś automatycznie informacji o zakładzie na dzieje parafii.
Świętem patronalnym parafii jest uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jej coroczna data jest ruchoma, dlatego w historycznym opisie bezpieczniej wskazać samo patronalne święto niż przypisywać mu konkretny dzień w danym roku.[1]
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy powstała Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Będzinie?
Parafię ustanowiono 1 września 1938 r. na terenie związanym z nieczynną dziś kopalnią „Ksawery”.[1]
Dlaczego w historii parafii pojawia się św. Barbara?
Do 1987 r. parafia miała wezwanie św. Barbary. Po oddaniu całej świątyni 5 października 1987 r. jej tytuł zmieniono na Najświętszego Serca Pana Jezusa.[1]
Czy to ta sama parafia co obecna parafia św. Barbary w Będzinie?
Nie. Dawne wezwanie opisywanej parafii nie oznacza tożsamości z odrębną współczesną parafią św. Barbary w Będzinie.[1]
Gdzie przed budową kościoła odbywał się kult?
W kaplicy urządzonej w przerobionej izbie zbornej biura kopalni „Ksawery”.[1]
Czym jest Dom św. Józefa przy parafii?
To Dom Księży Emerytów Diecezji Sosnowieckiej. Został erygowany 2 lutego 2011 r. i ma siedzibę przy ul. Stawowej 26 w Będzinie.[1]
