Pałac Mieroszewskich w Będzinie – historia i najciekawsze detale

Pałac Mieroszewskich w Będzinie-Gzichowie warto oglądać jak opowieść zapisaną kolejno w fasadzie, amfiladzie wnętrz, malowidłach ściennych i parku. Rezydencję rozpoczął w 1702 roku Kazimierz Mieroszewski, a jej późnobarokowa bryła z klasycystycznymi cechami nadal wyraźnie pokazuje ambicje rodu związanego z pograniczem małopolsko-śląskim. Nie należy mylić tego obiektu z Zamkiem Będzińskim: zamek pojawia się tu jedynie jako motyw jednej z polichromii.^{[1] [2]}

Pałac Mieroszewskich w Będzinie-Gzichowie: kiedy powstał i kto go zbudował

Pałac stoi w Będzinie-Gzichowie, przy ul. Gzichowskiej 15. Budowę rozpoczęto w 1702 roku, a źródło powiatowe datuje jej zakończenie na 1714 rok. Bezpiecznie traktować więc 1702 rok jako początek realizacji, a nie jako pewną datę ukończenia całej rezydencji.^{[1] [2]}

Fundatorem był Kazimierz Mieroszewski, tytularny chorąży Księstwa Siewierskiego i podstoli biecki. Powstała siedziba szlachecka o charakterze barokowo-klasycystycznym, wzorowana na pałacach francuskich. To połączenie najlepiej widać w reprezentacyjnej, osiowej kompozycji fasady i w uporządkowanym układzie pokojów.^{[1] [2]}

Ród Mieroszewskich i późniejsze dzieje siedziby

Mieroszewscy należeli do silnych rodów pogranicza małopolsko-śląskiego. Ich majątki leżały po obu stronach Brynicy, dlatego pałac w Gzichowie był nie tylko domem, lecz także znakiem pozycji rodu na styku różnych historycznych i administracyjnych obszarów.^{[1] [2]}

Po Mieroszewskich pałac przechodził kolejno w ręce Siemieńskich, Mycielskich i von Kramstów. W latach 1890–1939 należał do Towarzystwa Kopalń i Hut Sosnowieckich; działały w nim wtedy biura oraz mieszkania administracji dóbr i lasów Towarzystwa. Ta zmiana dobrze tłumaczy, dlaczego obiekt ma dzieje szersze niż historia jednej rodziny.^[1]

Po renowacji w 1958 roku urządzono tu Dom Kultury Dzieci i Młodzieży, działający do lat 70. XX wieku. Od 1982 roku pałac jest siedzibą Muzeum Zagłębia w Będzinie. Dzisiejsza funkcja muzealna pozwala oglądać rezydencję jako zabytek architektury i wnętrze, a nie wyłącznie dawną prywatną siedzibę.^{[1] [2]}

Bryła pałacu: fronton, kolumny i układ wnętrz

Zanim wejdziesz do środka, zatrzymaj się przed elewacją frontową. Późnobarokowy, jednopiętrowy pałac ma mansardowy dach, a jego fronton rozczłonkowano trzema ryzalitami. Środkowy ryzalit wyróżniają pilastry i belkowanie, nad którymi wznosi się barokowy szczyt.^{[1] [2]}

Wejście akcentują cztery kolumny podtrzymujące balkon. Po bokach warto dostrzec attyki z pseudobalustradami i wazonami: są drobnym, lecz charakterystycznym detalem, który równoważy bardziej wyrazistą część środkową fasady.^[2]

Wnętrza mają układ dwutraktowy i amfiladowy. Oznacza to, że pokoje są rozplanowane w dwóch pasmach, a reprezentacyjne pomieszczenia łączą się kolejno na jednej osi. Podczas przechodzenia przez sale zwróć uwagę nie tylko na pojedyncze dekoracje, ale też na ten rytm otwierających się wnętrz.^[1]

Polichromie pałacowe: antyczni wodzowie, polowania i turnieje

Najbardziej reprezentacyjny salon na piętrze ma iluzjonistyczną polichromię, prawdopodobnie z końca XVIII wieku. Przedstawiono na niej Scypiona Afrykańskiego, Hannibala, Pompejusza i Fabiusza Kunktatora. Nie jest to wyłącznie ozdoba: dobór postaci odwołuje wnętrze do świata antycznych wzorców dowództwa, sławy i politycznej roztropności.^[1]

W skrzydle południowym zachowała się polichromia z połowy XVIII wieku ze scenami polowań w romantycznym pejzażu. Wśród rozpoznawalnych motywów wpisanych w ten krajobraz znajdują się Zamek Będziński, pałac gzichowski i kościół na Górze Dorotce. To właśnie tu Zamek Będziński jest elementem dekoracji, a nie częścią opowieści o samym pałacu.^[1]

W zachodnich salonach odkryto również sceny rycerskich pojedynków oraz medaliony portretowe. Polichromię Salonu Turniejowego poddano pracom w latach 1999–2000, dlatego warto odczytywać ją jako szczególnie ważny rezultat ochrony i ponownego udostępnienia dekoracji pałacowych.^[1]

Park i rzeźby Bachusa oraz Bachantki

Do głównego wejścia od wschodu prowadzi rozległy podjazd, natomiast po zachodniej stronie rozciąga się park. Takie rozdzielenie części wjazdowej i parkowej porządkuje oglądanie obiektu: fasada pokazuje reprezentacyjność rezydencji, a park pozwala dostrzec jej bardziej swobodną, ogrodową oprawę.^{[1] [2]}

W parku stoją późnobarokowe kamienne figury Bachusa i Bachantki, wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego odpowiednio pod numerami B 64/68 i B 63/68. W części miejskich opisów druga rzeźba bywa nazywana Florą, jednak źródło powiatowe identyfikuje ją jako Bachantkę; przy oglądaniu warto mieć świadomość tej niejednolitości nazewnictwa.^{[1] [2]}

Rzeźby datowane są na początek XVIII wieku. Źródło powiatowe przypuszcza, że wykonał je Jerzy Leonard Weber w 1718 roku, lecz autorstwo i dokładny rok należy traktować jako hipotezę, nie rozstrzygnięty fakt.^[2]

Zwiedzanie Pałacu Mieroszewskich

Pałacem opiekuje się Muzeum Zagłębia w Będzinie. Obiekt znajduje się przy ul. Gzichowskiej 15. Najpełniejsza trasa oglądania prowadzi od frontowej elewacji z kolumnami, przez amfiladę i polichromie, aż do zachodniego parku z rzeźbami.^{[1] [2]}

1. Przed wejściem obejrzyj trzy ryzality, balkon wsparty na czterech kolumnach oraz boczne attyki z wazonami.
2. Na piętrze poszukaj salonu z postaciami Scypiona Afrykańskiego, Hannibala, Pompejusza i Fabiusza Kunktatora.
3. W skrzydle południowym odczytaj pejzaż polowań, zwracając uwagę na motywy lokalne: zamek, pałac i Górę Dorotkę.
4. W zachodnich salonach obejrzyj Salon Turniejowy ze scenami pojedynków i medalionami.
5. Po wyjściu przejdź do parku po zachodniej stronie, aby zobaczyć Bachusa i Bachantkę.

Miejski portal podaje godziny otwarcia poza poniedziałkami oraz informacje o biletach, w tym bezpłatnym zwiedzaniu w czwartek. Ponieważ godziny, ceny i zasady wstępu są zmienne, przed wizytą potwierdź je bezpośrednio u operatora obiektu.^[1]